* توجه:
روغن طیور یکی از منابع اصلی تامین انرژی خوراک مرغداری ها است. آیا تمام مراکزی که به تولید و فروش این محصول اقدام می کنند، استاندارد بوده و مجوز دارند؟
در جیره نویسی اغلب حیوانات اهلی و طیور و ماکیان و حیوانات خانگی(سگ و گربه) و آبزیان نظیر مارماهی اغلب 0/5 تا 4 درصد از چربی و یا روغن طیور به عنوان تامین انرژی سهل الوصول، خوشخوراکی، کاهش گرد و غبار در موقع میکس کردن سایر اقلام مواد اولیه در ترکیبات کنسانتره و در بهتر نمودن فرآیند پلت سازی و اکسترود شدن و یا به صورت تازه در هنگام تغذیه آنها با مخلوط کردن در غذای روزانه استفاده می گردد. این نوع روغن حاوی بالای 95 درصد خلوص و کمتر از 19/5 درصد اسید لینولئیک در جدول جیره نویسی است.لذا در کشور ایران علاوه بر آنالیز شیمیایی ترکیبات اولیه نیاز به آزمایشاتی نظیر تعیین عدد یدی ، عدد پراکسید که نشاندهنده عدم وجود فساد و اکسیداسیون اسیدهای چرب غیراشباع در آن است، می باشد.
در طیور، الگوی اسیدهای چرب بافت های بدن شبيه به الگوی چربي جیره غذايي می باشد.
قابليت هضم ظاهري اسیدهای چرب غیر اشباع در روزهای اول زندگي طیور بالا بوده، در حالي که قابليت هضم ظاهري چربي هاي اشباع کم است. کیفیت روغن و يا مکمل های چربي با شاخص هایی همچون میزان رطوبت، ناخالصي ها، قابليت هاي غيرصابوني روغن (حرارت در حضور مواد قليايي)، قابلیت صابونی شدن، درصد چربي، درصد اسيدهاي چرب آزاد اسيديته و نوع اسيدهاي چرب در طیور مشخص می شود. ارزش پراکسيد، عدد يدی و شاخص TBARS نیز به منظور بررسي پايداري اکسيداتيو چربی ها مورد بررسی قرار می گیرد. چربي و روغن ها استرهاي گليسرول مي باشد، که ذخيره اصلي انرژي در حيوانات را تشکيل مي دهند و بيشترين مقدار انرژی در مقایسه با تمام مواد مغذي مربوط به چربی ها می باشد. در هنگام اکسيداسيون تري گليسريدها، بيش از دو برابر کربوهيدرات ها انرژي توليد می کنند. در جیره هاي غذايي با ارزش مشابه، طیور تغذيه شده با جيره های حاوي روغن، عملکرد بهتري نسبت به طیور تغذيه شده با جیره هاي بدون چربی نشان دادند.
منابع چربي و فرايند توليد آن ها
منابع چربي موجود در بازار، از لحاظ کيفيت و ارزش غذايي متفاوت می باشد. منشأ و نوع فرایند بکار رفته در تولید چربی ها می تواند ویژگی های آن ها را تغییر دهد. چربي هاي خوراکي در معرض فرآيندهايي مانند فشار، عمل آوری و پالايش قرار گرفته اند، که نياز به استفاده از گرما دارد. گرما و رطوبت مي تواند تغييرات قابل توجهي را در ترکيب شيميايي چربي ها به ویژه از لحاظ اکسیداسیون ایجاد کند. روغن ها و چربي ها نقش مهمي در عطر، طعم، بافت و کيفيت غذا ایفا مي کنند. پيش بيني کيفيت منبع روغن، يک جزء مهم در توليد غذاهای با کيفيت بالا به شمار می آید. وجود رطوبت در منابع چربي باعث کاهش میزان انرژي زایی شده و به علاوه در سرعت بخشيدن به اکسيداسيون و ترشيدگي چربي نقش دارد. بهترین میزان رطوبت در یک منبع چربی، حداکثر 1.5 درصد می باشد. مواد خارجي موجود در روغن های خام یا روغن هاي ضایعاتی بایستی در مراحل پردازش و فيلتراسيون حذف شوند تا یک محصول قابل قبول تولید گردد. منابع چربي خوراکی بيش از 1 درصد ناخالصي دارند. مواد غيرصابوني شامل استرول ها، رنگدانه ها، ويتامين ها و هيدروکربن ها می باشند، که در چربي حل شده اند، اما توانايي هيدروليز توسط صابون هاي قليايي را ندارند.
چربی ضایعات مرغ شامل 47/5-24/8 % چربی می باشد. اسید اولییک به عنوان اسید چرب غیر اشباع اصلی نسبت به اکسیداسیون پایدار می باشد. چربی مرغ دارای بیشترین میزان اسیدهای چرب ضروری (لینولنیک اسید و لینولییک اسید) درمقایسه با چربی های خوراکی مانند لارد و تالو و بعضی روغن های گیاهی مانند روغن پالم و سبوس برنج می باشد. چربی مرغ به دلیل ترکیب اسید چرب آن، پایین ترین میزان اشباعیت (%32-35) و بالاترین میزان غیر اشباعیت (%65-68)دارا می باشد. بطور میانگین 43% اسید اولییک، 27% اسید پالمتیک و 14% اسید لینولییک در این چربی یافت می گردد. پالمیتیک اسید بعنوان اسید چرب اشباع اصلی چربی مرغ و اولییک و لینولییک اسید بعنوان اسید چرب غیراشباع اصلی آن به شمار می رود. نتایج حاصل از روش های استخراج چربی نشان داد که، در بررسی اثر دما بیشترین درصد چربی ( 89/6 %) در دمای 80 و کمترین (51/5 %) در دمای 50 درجه سانتی گراد حاصل شده است. روش های رندرینگ مانند مایکروویو( 47/5%) و روش پخت آب (24/8 %) به ترتیب بیشترین و کمترین میزان استحصال چربی را داشته اند. میزان استحصال چربی با افزایش قدرت مایکروویو ( 70/78 % در قدرت w/g 75/2 ) رابطه مستقیم دارد. روش استخراج ذوب خشک تحت خلاء به همراه دستگاه روتاری اواپراتور موجب کاهش زمان استخراج ( کاهش از 8-6 ساعت به 2 ساعت) شده است. روش رندرینگ خشک تحت خلاء و اتمسفری میزان استحصال با دما رابطه مستقیم دارد. روش پخت و فیلتراسیون موجب استحصال 57/66 % میزان چربی موجود در نمونه اولیه می گردد. در مقایسه با مارگارین و شورتنینگ، ضایعات مربوط به مرغ دارای SFC و نقطه ذوب پایینی می باشد. در نتیجه می تواند به عنوان بخشی از فرمولاسیون محصولات چربی بکار برده شود. استفاده از منابع در دسترس و تلاش در جهت کاهش آلودگی محیط زیست، از شیوع بیماری های خطرناک جلوگیری کرده و موجب ارتقای بهداشت و سلامت افراد و محیط زیست شود.
متابوليسم چربي ها در بدن
متابولیسم چربی ها به مجموعه ی پروسه های بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی بدن برای حفظ حالت هومواستازی، و نیز تجزیه ی چربی توسط بدن، و استفاده از انرژی موجود در آن ها اطلاق می گردد. در متابولیسم چربی ها، سوخت و ساز اسیدهای چرب وتری گلیسریدها و فسفولیپیدها و استرون ها و غیره را شامل می شود. آنزیم لیپوپروتئین لیپاز موجود در غشای سلولی بافت ها، تری گلیسرید را تجزیه و به اسیدهای چرب وگلیسرول تبدیل می کند که متابولیزه می شود یا در بافت های چربی ذخیره می گردد. منبع اصلي اسيدهای چرب در بدن طیور، چربي موجود در جيره های غذایی است. مطالعات نشان داده، که تغذيه با اسیدهای چرب غیراشباع می تواند باعث افزایش اکسيداسيون اسيدهاي چرب در بدن طیور شود. علاوه بر این اسیدهای چرب غیراشباع باعث افزايش بيان آنزيم های اسيل کوآ اکسيداز و β-اکسيداسيون در پراکسيزوم ها می شود. به طور مثال، جوجه هاي تغذيه شده با جیره غذايي روغن کتان غنی از اسیدهای چرب غیراشباع، مقدار کمتري چربي در محوطه بطنی، همراه با فعاليت بیشتر L3-هيدروکسي آسيل کوآ دهيدروژناز (β-اکسيداسيون) در مقایسه با جوجه مرغ هاي تغذيه شده با روغن پيه نشان دادند. همچنین، پايين بودن چربي محوطه شکمي در طیور تغذيه شده با اسیدهای چرب غیراشباع نشان مي دهد که مي تواند فعالیت آنزیم های لیپوژنسیز را مهار کند، و علاوه براین مصرف انرژي به دلیل قابليت هضم بالاتر، در مقایسه با اسیدهای چرب اشباع افزایش می دهد. تفاوت در لايه های چربي بدن جوجه هاي گوشتي در مقایسه با گونه های دیگر به نظر مي رسد مربوط به فعاليت هاي مختلف ليپوپروتئين ليپاز باشد. همچنین در مطالعه ای با اندازه گيري میزان آنزیم L3-هيدروکسي آسيل کوآ دهيدروژناز قلب جوجه های تغذیه شده با سطح بالای اسید لینولئیک، افزايش بيش از حد فعالیت β-اکسيداسيون اسيدهای چرب مشخص شد. اسیدهای چرب غیراشباع از جمله اسید لینولنیک و اسید لینولئیک می توانند در روند ساخت ایکوزانوئیدها، مانند پروستاگلاندين و ترمبوکسان ها و لوکوترين ها مؤثر باشند. در اغلب شرايط پيش ساز اصلي اين ترکيبات آراشيدونيک اسيد است، که از اسید لینولئیک ساخته می شود. مسيرهاي سنتز ایکوزانوئیدها با آنزیم های سيکلواکسيژناز برای تولید پروستاگلاندين و ترمبوکسان ها و يا با 5-12-15-لیپوکسیژناز، برای تولید لوکوترین ها مشخص شده، که میزان و نوع اسیدهای چرب غیراشباع باعث تغییراتی در فعالیت این آنزیم ها می شود.
در حال حاضر از چربی طیور علاوه بر تغذیه حیوانات اهلی برای تهیه صابون، گریس و تهیه گازوئیل به عنوان سوخت بیودیزل با آلایندگی کمتر در محیط زیست به کمک نانوکاتالیست ها ها استفاده می شود.
منابع مورد استفاده:
1- http://www.fasa.ind.br/portfolio-view/poultry-oil/
2-روش های استخراج چربی مرغ. 1392. محمد رزم پور - دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی علوم و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری. جمشید فرمانی - استادیار علوم و صنایع غذایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری.
2-http://tehrantoyur.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA/%D8%AA%D8%BA%D8%B0%DB%8C%D9%87/102-%D8%AC%D8%B0%D8%A8-%DA%86%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%B7%DB%8C%D9%88%D8%B1.html
4- دکتر اسماعیلی، 1398.دانشگاه آزاد بوشهر.مجلهی Fuel با ضریب تأثیر ۴.۹۰۸ (جلد ۲۳۵، سال ۲۰۱۹، صفحات ۱۲۳۸ الی ۱۲۴۴) به چاپ رسیدهاست).
انجمن تغذیه دام ، طیور و آبزیان استان کرمان جهت ارائه راهکارها و حل مشکلات دامداران، پرورش دهندگان طیور و آبزی پروران استان کرمان از تمامی افراد با تخصص های مرتبط دعوت به همکاری نموده و آماده پذیرش انتقادات و نقطه نظرات سازنده جهت تداوم امر تولیدات دامی می باشد.